Architektura

Dziś wernisaż wystawy zdjęć Chomętowskiej i Chrząszczowej. Fotografie Warszawy 1945-1947

Dziś w warszawskim Domu Spotkań z Historią przy ulicy Karowej wernisaż wystawy „Kronikarki. Zofia Chomętowska i Maria Chrząszczowa. Fotografie Warszawy 1945-1947”. Wystawa i towarzyszący jej album pokazują mało znane prace wybitnych fotografek, które dokumentowały wstrząsające powojenne zniszczenie stolicy, ale i odradzające się w mieście życie

29
Wrzesień
2011
Zofia Chomętowska
  • Zofia Chomętowska
  • Zofia Chomętowska
  • Maria Chrząszczowa
  • Maria Chrząszczowa

Zofia Chomętowska, Pl. Trzech Krzyży, 1945

Fot: Zofia Chomętowska / Fundacja Archeologia Fotografii

Wystawa i album pokazują mało znane fotografie Zofii Chomętowskiej i Marii Chrząszczowej, które w 1945 roku wróciły do zrujnowanej Warszawy. Czułym spojrzeniem dokumentowały wstrząsające zniszczenie stolicy, ale i odradzające się życie.

Fascynujący dwugłos warszawskich fotografek daje bardzo ciekawy obraz Warszawy w pierwszych miesiącach po wyzwoleniu, ale ujawnia również osobowość artystyczną obu autorek.

fotografowanie ruin

Kiedy w lutym 1945 zaczęły się powroty do Warszawy, prawie każdy kto dysponował aparatem i materiałami fotograficznymi rzucił się do fotografowania ruin. Zarówno zawodowi fotografowie jak i amatorzy robili to na różne sposoby. Jedni tworzyli rygorystyczną dokumentację wszystkich ulic i pozostałości budynków z myślą o przyszłej rekonstrukcji czy procesach wojennych. Z kolei inni starali się raczej plastycznie oddać grozę i wzniosłość pejzażu, jeszcze inni rejestrowali atmosferę budzącego się do życia miasta.

Zofia Chomętowska i Maria Chrząszczowa, obie zawodowe fotografki, dokumentowały Warszawę od wiosny 1945, niezależnie od siebie, choć czasem pracowały razem. Ich fotografie znalazły się później na zbiorowej wystawie „Warszawa oskarża!”, przy której Chomętowska była zaangażowana – wraz z Tadeuszem Przypkowskim byli odpowiedzialni za część fotograficzną.

Najnowsza wystawa w warszawskim Dom Spotkań z Historią „Kronikarki. Zofia Chomętowska i Maria Chrząszczowa. Fotografie Warszawy 1945-1947” jak i książka jej towarzysząca stanowią pierwszą próbę odkrycia tych zbiorów dla szerokiego widza, ale również i historii fotografii polskiej.

Ta dotychczas marginalizowała dokumentację powojenną wykonaną przez kobiety. Fenomen tych zdjęć polega, bowiem również na ich nieobecności w budowanym micie odradzającej się Warszawy.

kobiety za aparatem

Jak pokazuje przygotowana przez Fundację Archeologia Fotografii wystawa i książka ta absencja w sferze wizualnej jest trudna do usprawiedliwienia, świetne, zróżnicowane formalnie kadry, wyraźne temperamenty fotograficzne niczym nie ustępują tym prezentowanym dotychczas, a przynoszą nowość, są głosem tych, które były zapomniane.

Większość fotografii zrujnowanej Warszawy została wykonana w Śródmieściu, które doznało największych zniszczeń. Podobnie jest w przypadku zbiorów obu fotografek, które uwieczniały miejsca najbardziej zburzone i często te najbardziej znane z obrazowania ruin Warszawy – przede wszystkim Zamek Królewski, Stare i Nowe Miasto, getto, Prudential, pałac Saski, Ratusz.

Ich fotografie są zarówno typowe dla fotografii ruin jak i zupełnie inne. Ujawniają indywidualne temperamenty autorek, ale i rozpowszechnione klisze spoglądania na miasto po kataklizmie.

Chomętowska, fotografująca 35mm Leicą koncentrowała się na detalu i scenach rodzajowych, szukała często ujęć z góry, pozwalających na objęcie siatki ulic. Niektóre miejsca fotografowała kilkakrotnie o różnych porach roku. Szukała także kadrów identycznych z tymi, które w danych miejscach wykonała przed wojną.

Chrząszczowa, pracując aparatem średnioformatowym 6 x 6cm, bardzo starannie budowała kompozycję, szukała scen i ujęć wyrazistych formalnie. Obie fotografowały nie tylko budynki ale także przejawy odradzającego się życia – stragany, usługi, zatłoczone ulice, transport.

Życie w ruinach

Maria Chrząszczowa nie tylko dokumentowała zburzone budynki. Nieobecność i brak a nie zniszczenia są głównym tematem tych zdjęć. Jej ruiny są opuszczone przez ludzi. Kuchnia z zostawionymi na palnikach rondlami, pusty fotel, stojący w zniszczonym mieszkaniu, bagaże pozostawione przez właścicieli na ulicy opowiadają o ludziach, o których wiemy, że nie wrócą.

Seria zdjęć Chrząszczowej w znaczący sposób inna też jest od reportażowych ujęć Zofii Chomętowskiej dokumentujących zniszczoną Warszawę i powracające do niej życie. Dwie kobiety, znające się jeszcze z czasów przedwojennych, po gruzach chodziły razem, co potwierdzają same fotografie: niejednokrotnie Chrząszczowa pojawia się w kadrze Chomętowskiej – jako kobieta stojąca przy budce, gdzie oferowane są usługi manikiuru czy naprawiając zniszczoną rowerową oponę.

Tak jednak, jak ujęcia Chomętowskiej cechuje dynamizm i próba dostrzeżenia odruchów normalności, tak kadry Chrząszczowej charakteryzuje podejście symboliczne, jak w zdjęciach zniszczonego wraku tramwaju, czy najsłynniejszej „Matka Boska Warszawska” przedziurawiona kulami figurka stojąca na jednym z podwórek.

Fotografka starannie komponowała obraz, przepracowując swoje przeżycia wojenne, co w efekcie nadało tej serii zdjęć silny ładunek emocjonalny, odczuwalny po latach.

Całość tej dokumentacji jest wyjątkowa, przede wszystkim dlatego, że tak osobista i różna od tego co powszechnie znamy.

Kronikarki w Domu Spotkań z Historią

Niewielka wystawa jedynie sygnalizuje zawartość albumu, który składa się z kilku części: zawiera reprodukcje ręcznie zrobionego albumu przez Chrząszczową i zeszytów zrobionych przez Chomętowską. Ma część albumową podzieloną na sektory, obejmujące teren od okolic ul. Spacerowej po getto i Nowe Miasto. W części tekstowej znajdują się teksty Sylwii Chutnik, Grzegorza Piątka i Karoliny Lewandowskiej.

Fotografki miały inne temperamenty, inaczej także potraktowały swoje dokumentacje. Maria Chrząszczowa dokonała ostrej selekcji i wybrała do rozpowszechniania wybrane, zwykle wysmakowane kadry, jej zbiór jest też mniejszy objętościowo.

Zofia Chomętowska wykonała stykówki z wszystkich klatek, także nieostrych, dając pełną dokumentację swojego zapisu. Obie wkleiły zdjęcia do albumów, opisując je według własnej wiedzy i pamięci. Oba zbiory trafiły także do Muzeum Historycznego m.st. Warszawy (Chomętowska w 1979, Chrząszczowa  na początku lat 80.), nie są jednak szerzej znane.

Obecnie pozostające u osób prywatnych archiwa obu fotografek opracowywane są przez Fundację Archeologia Fotografii

 

Kuratorka wystawy: Karolina Lewandowska

Promocja albumu: 3 listopada  godz. 18.00, Dom Spotkań z Historią

Dom Spotkań z Historią, ul. Karowa 20

Wystawa otwarta do 13 listopada

Wstęp wolny

 

Zadanie realizowane dzięki dofinansowaniu ze środków m.st. Warszawy.  Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 

Źródło: Archeologia Fotografii
Zdjęcia: Zofia Chomętowska / Fundacja Archeologia Fotografii, Maria Chrząszczowa / Fundacja Archeologia Fotografii
Tagi: Archeologia Fotografii, dom spotkań z historią, dom spotkań z historią warszawa, Maria Chrząszczowa, wystawa zdjęć, zdjęcia Warszawy, zniszczona Warszawa, Zofia Chomętowska,
do góry
INNE WYDARZENIA
  • 28.08-30.09.2011
    Wystawa - Tarnów. 1000 lat nowoczesności

    Wystawa - Tarnów. 1000 lat nowoczesności

    BWA w Tarnowie, Dworzec PKP, Pl. Dworcowy 4

    Wystawa „Tarnów. 1000 lat nowoczesności” podejmuje problematykę modernizmu, w jego specyficznym, prowincjonalnym wymiarze. Referuje intencje i marzenia XX-wiecznych... więcej

  • 15.09-08.10.2011
    Czar stolicy - zdjęcia Warszawy z początku XX wieku

    Czar stolicy - zdjęcia Warszawy z początku XX wieku

    Fotoplastikon, Al. Jerozolimskich 51, Warszawa (oficyna kamienicy)

    Stereoskopowy obraz Warszawy początku XX wieku ze zbiorów Muzeum Śląskiego. Na wystawę do fotoplastikonu zaprasza Muzeum Powstania Warszawskiego. Fotografie stolicy sprzed... więcej

  • 17.09-20.11.2011
    Wystawa "Hans Poelzig – architekt, nauczyciel, artysta"

    Wystawa "Hans Poelzig – architekt, nauczyciel, artysta"

    Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu

    Hans Poelzig zapisał się w historii niemieckiej architektury jako jeden z czołowych jej przedstawicieli swojego czasu. Współcześni, a zwłaszcza jego uczniowie szanowali go... więcej

  • 17.09-02.10.2011
    Ciało/Umysł - 10 Międzynarodowy Festiwal Tańca Współczesnego

    Ciało/Umysł - 10 Międzynarodowy Festiwal Tańca Współczesnego

    Warszawa (konferencja, warsztaty i filmy w Akademii Teatralnej – Collegium Nobilium), spektakle w różnych miejscach

    W dniach 17 września-2 października w Warszawie odbędzie się 10. jubileuszowa edycja Międzynarodowego Festiwalu Tańca Współczesnego „Ciało/Umysł”. Jak co roku wystąpią... więcej

  • 29.09.2011
    Świadome Wnętrze 2011 - cykl spotkań dla architektów i projektantów wnętrz

    Świadome Wnętrze 2011 - cykl spotkań dla architektów i projektantów wnętrz

    Warszawa, Biblioteka Uniwersytecka (BUW), sala 316, ul. Dobra 55/66

    Martela, Desso, Rockfon, zapraszają na czwartą edycję wykładów dla architektów z cyklu Świadome Wnętrze 2011. Spotkania w cyklu Świadome Wnętrze przybliżają polskim... więcej

KALENDARZ

Wrzesień 2011

Poprzedni miesiąc
Następny miesiąc
pn. wt. śr. czw. pt. sob. nied.
29 30 31 1 2 3 4
5 6 7 8 9 10 11
12 13 14 15 16 17 18
19 20 21 22 23 24 25
26 27 28 29 30 1 2

Dział Architektura wprowadzi Cię w wyjątkowy świat budynków oraz rozwiązań architektonicznych. Architektura w Polsce i na świecie. Dowiesz się, jakie inwestycje architektoniczne planowane są w rodzimych miastach. Dział Architektura przybliży Ci obrazy poszczególnych miast kraju oraz świata. To tu znajdują się aktualności związane z lokalizacją obiektów sportowych oraz ich konstrukcją. Specjaliści z działu Architektura zwrócą uwagę na niecodzienne budowle, bryły architektoniczne oraz funkcjonalne rozwiązania. Możesz znaleźć tu również ekskluzywne budowle: architektura, która na pewno zwróci Twoją uwagę. W dziale Architektura znajdziesz znajdziesz informacje na temat architektów, biur projektowych, najnowszych realizacji, a także ajniki aranżacji ogrodu, aby przykuwał uwagę przybywających gości. Możesz liczyć także na przegląd zabytków, które być może wskażą Ci kierunek wakacyjnych eskapad. Zajrzyj do działu Architektura, a na pewno nie pożałujesz!

Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody TIME S.A. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody TIME S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.