archirama.pl

Juliusz Żórawski – los polskiego modernisty

Dynamicznie rozwijającą się karierę Żórawskiego przerwała wojna. Po wojnie nie odnalazł się on w nowej rzeczywistości tak dobrze, jak na przykład Pniewski

Juliusz Żórawski

Dariusz Błaszczyk, Juliusz Żórawski – przerwane dzieło modernizmu, wydawnictwo Salix Alba, Warszawa 2010, s. 200
Książka otwiera serię wydawnictwa Salix Alba Architekci polscy 20. wieku.

Juliusz Żórawski (1898-1967) należał do pokolenia architektów, którzy na początku swojej kariery, w latach 20., byli zafascynowani architekturą modernistyczną. Studiował na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej w latach 1920-1927. Potem był asystentem Czesława Przybylskiego, z którym łączyło go poszukiwanie architektonicznej „trzeciej drogi” – godzącej tradycję z nowoczesnością. (...) Dzięki książce poznajemy Żórawskiego nie tylko jako twórcę „wysp luksusu” w przedwojennej Warszawie, ale także projektanta osiedli robotniczych oraz szkół. Mimo to, zaliczenie architekta do „polskiej awangardy” wydaje się dyskusyjne. Daleko było mu do radykalizmu Praesensu. A przecież awangarda wykluczała rozwiązania kompromisowe w walce o „architekturę czasów maszyny”. Monografia pokazuje także mało znane projekty Żórawskiego, między innymi klasycyzujące monumentalne gmachy z lat 30., na przykład siedzibę PKO w Wilnie (1936-1937) z malowidłami Ludomira Ślendzińskiego. Większość tych koncepcji nie została zrealizowana. Szczegółowo rekonstruując dokonania Żórawskiego, Dariusz Błaszczyk przedstawia mało znany epizod z dziejów architektury polskiej XX wieku. W czasie okupacji architekt pracował w Stadtbauamt w Zakopanem. Projektowano tam głównie wnętrza i przebudowy pensjonatów. Bohater książki jest autorem zakopiańskiej kamienicy Trzaski (1941-1944), niepokojąco bliskiej niemieckiemu regionalizmowi, popularnemu w czasach nazistowskich.

Dynamicznie rozwijającą się karierę Żórawskiego przerwała wojna. Po wojnie nie odnalazł się on w nowej rzeczywistości tak dobrze, jak na przykład Pniewski. Żórawski wykładał w krakowskiej Akademii Górniczo-Hutniczej i projektował budowle przemysłowe. Jednak do większych, prestiżowych realizacji nie był już dopuszczany. Najsłabszą część książki stanowi rozdział trzeci – próba analizy twórczości architekta. Autor koncentruje się na problemie wpływu Le Corbusiera. Istotnie, warszawski projektant chętnie stosował „motywy corbusierowskie”: podcięte partery, słupy, dachy-tarasy, wygięte daszki (na przykład w Szklanym Domu przy Mickiewicza 34/36 z lat 1937-1939), jednak już zasady wolnego planu oraz przenikania się przestrzeni raczej konsekwentnie nie wprowadzał. Nie eksperymentował także często z konstrukcjami, a w sformułowaniach teoretycznych daleki był od radykalizmu twórcy willi Savoye.

Życiorys architekta został omówiony w książce bardzo dokładnie. Jednak niektóre wątki są niejasne, na przykład rola Żórawskiego w antysemickich działaniach w SARP-ie pod koniec lat 30. („paragraf aryjski” – wykluczenie z SARP-u za żydowskie pochodzenie). Architekt był wtedy prezesem stowarzyszenia. Wadą monografii jest też słabo zarysowany kontekst kulturowy epoki. Autor opisuje warszawskie kina zaprojektowane przez Żórawskiego: Atlantic (1929-1930) i Feminę (1936-1939). Wspomina także o jego poradniku budowy „kinoteatrów”. Szkoda więc, że nie podejmuje tematu wpływu architektury kin amerykańskich i niemieckich na prace polskich architektów. (...) Jednak książka jako bogato ilustrowana praca popularnonaukowa, przybliżająca życie i twórczość jednego z najciekawszych architektów polskich XX wieku, sprawdza się znakomicie.

Źródło: "Architektura-Murator" 03/2011
Autor: Filip Burno
Data publikacji: 15.06.2011 16:38

Dział Architektura wprowadzi Cię w wyjątkowy świat budynków oraz rozwiązań architektonicznych. Architektura w Polsce i na świecie. Dowiesz się, jakie inwestycje architektoniczne planowane są w rodzimych miastach. Dział Architektura przybliży Ci obrazy poszczególnych miast kraju oraz świata. To tu znajdują się aktualności związane z lokalizacją obiektów sportowych oraz ich konstrukcją. Specjaliści z działu Architektura zwrócą uwagę na niecodzienne budowle, bryły architektoniczne oraz funkcjonalne rozwiązania. Możesz znaleźć tu również ekskluzywne budowle: architektura, która na pewno zwróci Twoją uwagę. W dziale Architektura znajdziesz znajdziesz informacje na temat architektów, biur projektowych, najnowszych realizacji, a także ajniki aranżacji ogrodu, aby przykuwał uwagę przybywających gości. Możesz liczyć także na przegląd zabytków, które być może wskażą Ci kierunek wakacyjnych eskapad. Zajrzyj do działu Architektura, a na pewno nie pożałujesz!