archirama.pl

Gmach na fiordzie - opera w Oslo na styku morza i lądu

Opera w Oslo usytuowana jest na zetknięciu morza z lądem w symbolicznym miejscu pierwszego kontaktu Norwegii z resztą świata. Deptak prowadzi od zatopionego w morzu brzegu po dach opery stanowiąc most łączący sztukę i codzienność

Opera w Oslo

Widok budynku opery od strony zachodniej.

Fot: Sonhetta AS

Idea projektu

Opera jest realizacją koncepcji wybranej w 2000 roku, spośród 240 zgłoszonych do konkursu. Projekt oparto na trzech założeniach. Pierwsze z nich dotyczy usytuowania budynku na zetknięciu morza z lądem – symbolicznego i dosłownego miejsca pierwszego kontaktu Norwegii z resztą świata, co wyraża falująca ściana.Część teatru, w której produkowana jest sztuka (gdzie powstaje scenografia, sale prób itp.) nazwano fabryką. Dostępność opery i baletu dla masowego odbiorcy potraktowano dosłownie, tworząc publiczny deptak – dywan, po którym można swobodnie chodzić – od zatopionego w morzu brzegu, aż po dach opery.

Sytuacja urbanistyczna

Bjorvika to port we wschodniej części Oslo, umiejscowiony u nasady fiordu Oslofjord. W pobliżu znajduje się dworzec Oslo Sentralstasjon. Opera jest pierwszym zrealizowanym elementem planu transformacji tej części nabrzeża. W 2010 roku ruchliwa ulica, która biegnie wzdłuż budynku zostanie przeniesiona do tunelu pod fiordem. W związku ze specyfiką funkcji, budynek opery pozostanie oddzielony od innych powstających w tej okolicy. Marmurowe okładziny dachu utworzyły nową przestrzeń publiczną w krajobrazie miasta i fiordu.

Posadowienie budynku

Dużym wyzwaniem konstrukcyjnym było posadowienie fundamentów poniżej poziomu morza – wykopanie i usunięcie zanieczyszczeń, obniżenie poziomu wód podziemnych, całkowite zabezpieczenie fundamentów przed działaniem wody. By uzyskać osuszoną przestrzeń pod budowę i umożliwić wykop pod fundament, zatopiono 12 000 m2 ścianek szczelnych. Fundament w najgłębszym miejscu sięga 16 metrów pod poziom morza. Aby dotrzeć do podłoża skalnego zastosowano pale (łącznie 28 kilometrów), na których oparto fundamenty. Pale mają różną długość, niektóre sięgają nawet 60 metrów w głąb, napotykając dopiero na tej głębokości skałę macierzystą. Żywotność konstrukcji wspierającej budynku zaprojektowano na 300 lat.

Rozmieszczenie funkcji

Budynek jest podzielony korytarzem zorientowanym północ-południe. Po zachodniej stronie korytarza zlokalizowano przestrzenie publiczne i scenę, a po wschodniej przestrzenie produkcyjne – prostsze w formie i wykończeniu. Gmach ma sześć kondygnacji, w tym jedną podziemną pod większą powierzchnią budynku, natomiast podscenie rozbudowano trzy kondygnacje w głąb. Obiekt może pomieścić około 2000 widzów: 1400 w głównym audytorium, 400 na mniejszej scenie i 150 na sali prób. We wschodniej, administracyjno-produkcyjnej części budynku znajduje się ponad 1000 pomieszczeń o różnych funkcjach i przeznaczeniu.

Materiały

Już na etapie koncepcji określono trzy główne materiały odpowiadające założeniom projektowym: biały kamień jako dywan, drewno do stworzenia falującej ściany oraz metal do elementów fabryki. Podczas pracy nad projektem doszedł kolejny materiał – szkło, który umożliwił ekspozycję wnętrza.

Metalowa fabryka

Pomieszczenia, w których powstają przedstawienia funkcjonują jako łatwo przystosowalna do potrzeb przestrzeń fabryczna. Przy projekcie metalowych paneli pokrywających jej części współpracowało dwoje artystów. Stworzono osiem wzorów, które w zależności od kąta padania, natężenia i koloru światła dają różny efekt wizualny. Panele wytłoczono sferycznymi elementami.

Marmurowy dywan

Zamiarem projektantów było stworzenie teatru opery i baletu dostępnego dla wszystkich, przełamującego stereotyp elitarności tych dziedzin sztuki. Stąd pomysł dostępnej dla wszystkich, podnoszącej się powierzchni deptaka. Ułożony z 36 000 marmurowych i granitowych elementów dywan ma 18 000 m2. Powstało kilka koncepcji jego wzoru. Detale zostały dokładnie opracowane i wykonane: wznoszące się fragmenty, cięcia, zmienne faktury itd. Do pokrycia powierzchni wybrano włoski marmur La Facciata – materiał, który zachowuje swój kolor nawet w czasie deszczu (młotkowany na fragmentach, by uniknąć poślizgu).

Szklana fasada

Szklana, 15-metrowa fasada nad foyer jest dobrze widoczna w dzień, a w nocy działa jak lampa oświetlająca deptak. Zamierzeniem architektów było zaprojektowanie konstrukcji z jak najmniejszą liczbą kolumn, ram i usztywnień stalowych. Było to możliwe dzięki użyciu szklanych żeber i zminimalizowaniu stalowych mocowań. Wymagania dla sztywności szkła zwiększają się proporcjonalnie do wielkości stosowanych paneli i zwężających się grubości łączeń w miejscach ich styku. Do budowy fasady użyto low iron glass – szkła o obniżonej ilości żelaza, by uniknąć zielonego zabarwienia, jakie ma grube szkło, używane do tego rodzaju konstrukcji.

Audytorium

Audytorium zostało wyposażone w zaawansowane technicznie urządzenia. Ma ruchomą obrotową scenę, dwie sceny boczne, scenę tylną i 16 wind. Nisza dla orkiestry także jest ruchoma – jej wysokość można regulować za pomocą trzech platform. Każda wertykalna część sceny jest mobilna, co umożliwia dostosowanie jej wielkości do potrzeb przedstawienia, bez zakłócania akustyki sali.

Akustyka

W celu modulacji głosów o różnej długościach fal, we wnętrzu użyto drewnianych elementów o zmiennych wymiarach. Poprzez odpowiedni kształt balkonów osiągnięto optymalną akustykę – odbijają one dźwięki w ustalonych kierunkach. Aby uniknąć skupiania dźwięku tylne ściany wykonano z wypukłych paneli. Owalny kształt sufitu także odpowiednio rozprasza dźwięki. Wibracje o wysokich częstotliwościach zminimalizowane są dzięki użyciu materiałów o dużej gęstości – fronty balkonów wykonano z płyty MDF o grubości 100 mm z fornirem dębowym grubości 50 mm.

Falująca ściana

Port Bjorvika, w którym umiejscowiono budynek opery, historycznie jest pierwszym punktem kontaktu miasta z resztą świata. Linia graniczna pomiędzy lądem tu i wodą tam jest symbolicznym i realnym progiem spotkania morza i lądu, sztuki i codzienności. Symbolem tego stała się drewniana falująca ściana.

Drewno

Jako dominujący materiał na falującą ścianę i do głównego audytorium wybrano dąb – ze względu na jego trwałość, łatwość formowania i gęstość. Wrażenie falowania osiągnięto w poziomie – poprzez nadanie odpowiednich falistych form balkonom we foyer, a w pionie – różnicując barwę i grubość układanych obok siebie wąskich deseczek.
Drewno zostało użyte na podłogach, ścianach i sufitach. Ukształtowanie ściany z małych elementów drewnianych różnych grubości ma także znaczenie akustyczne – nierówna drewniana powierzchnia tłumi dźwięki.

Narodowy Teatr Opery i Baletu

Oslo, Norwegia
Autorzy: Snohetta AS
Architektura krajobrazu: Snohetta AS
Nadzór nad projektem ze strony rządu: Statsbygg
Doradztwo konstrukcyjne: Reinertsen Engineering ANS
Wykonawca konstrukcji: Veidekke Entreprenor AS
Szklana fasada: Skandinaviska Glassystem AB
Dostawca marmurowych paneli: Campolonghi Italia SRL
Inwestor: Ministerstwo d/s Kościoła i Kultury (Ministry of Church and Cultural Affairs)
Geologia inżynierska: NGI
Doradztwo akustyczne: Brekke Strand Akustikk, Arup Acoustic
Powierzchnia całkowita: 38 500 m2
Projekt: 2000-2002
Realizacja: 2003-2008
Koszt inwestycji: 500 000 000 EUR

Źródło: "Architektura-murator" 08/2008
Autor: M. Kijak-Olechnicka na postawie materiałów od biura Snohetta AS
Zdjęcia: Nicola Buisson, Nina Reistad, Jiri Havran, Sonhetta AS, Staatsbygg
Data publikacji: 9.06.2011 10:27

Dział Architektura wprowadzi Cię w wyjątkowy świat budynków oraz rozwiązań architektonicznych. Architektura w Polsce i na świecie. Dowiesz się, jakie inwestycje architektoniczne planowane są w rodzimych miastach. Dział Architektura przybliży Ci obrazy poszczególnych miast kraju oraz świata. To tu znajdują się aktualności związane z lokalizacją obiektów sportowych oraz ich konstrukcją. Specjaliści z działu Architektura zwrócą uwagę na niecodzienne budowle, bryły architektoniczne oraz funkcjonalne rozwiązania. Możesz znaleźć tu również ekskluzywne budowle: architektura, która na pewno zwróci Twoją uwagę. W dziale Architektura znajdziesz znajdziesz informacje na temat architektów, biur projektowych, najnowszych realizacji, a także ajniki aranżacji ogrodu, aby przykuwał uwagę przybywających gości. Możesz liczyć także na przegląd zabytków, które być może wskażą Ci kierunek wakacyjnych eskapad. Zajrzyj do działu Architektura, a na pewno nie pożałujesz!