archirama.pl

Przewodnik po Tokio cz. 1. Zobacz zdjęcia Tokio i zagłęb się w jego labirynt!

Największe miasta świata oszałamiają. Tokio po prostu powala. Nie tylko ogromem i nowoczesnością, ale i egzotyką. Ulice nie mają tu nazw, a centra handlowe są wielkości europejskich miasteczek. Zapraszamy do pierwszej części przewodnika po Tokio. Po stolicy Japonii oprowadza architekt i urbanista Michał Stangel

Panorama Tokio

Panorama Tokio. Stolica Japonii widziana z wieżowca Mori Tower

Fot: Michał Stangel

Tokio to jedno z najwspanialszych współczesnych miast, określane nieraz jako największa aglomeracja świata, włączane jest w skład megalopolis Nippon. Stolica Japonii tworzy tzw. „Wielkie Tokio” wraz z Jokohamą, Kawasaki i innymi miastami, skupia w sumie ok. 35 mln mieszkańców.

Saskia Sassen opisywała Tokio jako jedno z najważniejszych globalnych miast, obok Nowego Jorku i Londynu.

Dynamiczna metropolia charakteryzuje się niezwykle wysoką intensywnością – rozumianą zarówno jako gęstość zabudowy, jak i zagęszczenie kapitału, usług, czy potoki przemieszczających się mieszkańców.

Tokio pod wieloma względami jest odmienne od miast europejskich i rządzi się inną logiką. Przejawia się to przykładowo tym, że w Japonii tylko większe ulice noszą nazwy, a adresy opierają się na układzie terytorialnym, określając poszczególne obszary w układzie hierarchicznym: dzielnicę-rejon, podobszar, numer kwartału lub zespołu kwartałów i numer domu.

urbanistyka Tokio

Dla Europejczyka w pierwszym kontakcie Tokio oszałamia intensywnością, odmiennością, co dobrze oddaje film „Między Słowami” Sofii Copolii.

Jak opisuje miasto Joanna Bator w swojej książce „Japoński Wachlarz” (Wydawnictwo Książkowe Twój Styl, 2004): „prawdziwa semiotyczna dżungla, miasto wspaniałe, miasto pandemonium. Międzynarodowe i hipernowoczesne. Ale pełne szczelin, przez które sączy się przeszłość. Wielkomiejskie jak Manhattan i krok dalej prowincjonalne niczym Radomsko, z futonami wietrzącymi się na ramach rowerów. Pozbawione starówki z prawdziwego zdarzenia, a pełne śladów przeszłości wpisanej w pejzaż, który jednak prawie w całości jest dziełem ostatniego półwiecza. Betonowa nowoczesność i ciągle żywa przeszłość to dwie twarze Tokio, nierozdzielne i tak samo prawdziwe” (Joanna Bator „Japoński Wachlarz. Powroty”, Warszawa 2011).

Największe megalopolis świata można by z pewnością odkrywać latami, natomiast poniższy tekst to subiektywny zapis wrażeń architektoniczno-urbanistycznych z tygodniowego pobytu.

Urbanistyka Tokio to gęste skupiska zabudowy, z centrami i subcentrami zlokalizowanymi przy stacjach metra i kolei. Brak strefowania funkcjonalnego powoduje, że „sklep spożywczy stoi koło zakładu produkującego tatami i baru karaoke, sąsiadującego z kolei ze szkołą i hurtownią materiałów budowlanych, a pomiędzy nią i małe przedsiębiorstwo ogrodnicze wciśnięte są trzy domki mieszkalne, stoisko sprzedające szaszłyki yakitori oraz łaźni publiczna z dymiącym wysokim kominem” (Joanna Bator).

trzęsienia ziemi jak motor zmian

W historię Tokio wpisane są ciągłe przemiany, ze względu zarówno na naturalne zagrożenie trzęsieniami ziemi, jak i warunki ekonomiczne uzasadniające burzenie i budowanie nowych budynków. Obecna zabudowa stolicy Japonii powstała niemal w całości po wojnie, natomiast historia i tradycja przejawiaj się raczej w ciągłości struktury: dzielnic, miejsc, ulic i uliczek.

Tokio było wielokrotnie niszczone i odbudowywane. W XX wieku dwukrotnie: w 1923 r. pożar po trzęsieniu ziemi o sile 8,3 w skali Richtera strawił dwie trzecie obszaru Tokio. Pod koniec II wojny światowej miasto zostało doszczętnie zniszczone przez amerykańskie naloty dywanowe (w których zginęło ok. 200 tysięcy osób, więcej niż w Hiroszimie i Nagasaki po wybuchach bomb atomowych).

linie metra – kręgosłup Tokio

Podstawowym elementem definiującym strukturę przestrzenną Tokio jest sieć linii metra i kolei miejskiej, przede wszystkim okrężnej linii Yamanote, na której znajdują się największe stacje kolejowe. Transport jest doskonale zorganizowany, a w godzinach szczytu pociągi kursują co minutę. Legendarne wręcz są tłumy ludzi w tokijskim metrze.

Większe stacje przesiadkowe łączą m.in. linie metra, kolei państwowej, prywatnych linii kolejowych, oraz szybkiej kolei Shinkansen. Stacje te są punktami węzłowymi mniejszych organizmów miejskich, z których składa się metropolia. Jak pisze Joanna Bator: „Moi japońscy znajomi miejsca, w których mieszkali nazywali po angielsku swoim „sąsiedztwem” lub częściej właśnie swoim „miastem”, i to nawet jeśli ograniczało się ono do okręgu o średnicy stu metrów, w którym mieściła się część handlowo-rozrywkowa i mieszkalna. (…)Wokół stacji kolejowej toczy się życie względnie niezależnego organizmu, który może być wielki jak Shinjuku czy Shibuya lub malutki jak Ishikawa-dai. (…) Sakariba, czyli przystacyjna rozrywkowa część miasta, to dla żyjących w malutkich mieszkaniach tokijczyków coś w rodzaju poszerzonego poza swe naturalne granice livingroomu”.

centra wokół stacji

Choć przestrzennie i historycznie centrum Tokio stanowi pałac cesarski otoczony parkiem, jest on niedostępny dla gości z zewnątrz. Historycznie dzielnice w pobliżu pałacu stały się obszarami usługowo-biurowymi, a prestiżowym centrum z ekskluzywnym handlem jest Ginza.

Najbardziej tętniącymi życiem metropolitarnymi centrami handlowo i rozrywkowymi są natomiast dzielnice położone przy głównych stacjach pętli kolejowej Yamanote. Jedną z najbardziej charakterystycznych jest Shibuya to jedna z ważniejszych stacji kolejowych Tokio. Tuż przy stacji znajduje się charakterystyczne skrzyżowanie z przejściami dla pieszych na ukos pozwalającymi poruszać się we wszystkich kierunkach, które jest ogrywane w niemal każdym nie japońskim filmie pokazującym Tokio.

Nieco dalej rozpoczyna się sieć gęstych uliczek pieszych z pierzejami pełnymi usług, handlu, gastronomi i innych funkcji. Przewyższając standardy tokijskie, Shibuya ma wizerunek miejsca szczególnie intensywnego, dynamicznego i energetycznego, wybieranego przez młodzież. Wizerunek ten potęgują wszechobecne neony i wielkoskalarne wyświetlacze. Ze względu na ekrany oraz tłumy ludzi używające telefonów komórkowych Anthony Townsend opisywał to miejsce jako archetyp nowego typu przestrzeni charakterystycznej dla metropolii cywilizacji informacyjnej, tzw. „przestrzeni medialnej”.

suburbia – małe ojczyzny

Oprócz kilkunastu centrów metropolitarnych i mniejszych ośrodków miejskich, dookoła Tokio wyrosły przedmieścia - suburbia, doskonale skomunikowane z centrum. We z nich realizowane było przez te same firmy, które budowały linie podmiejskich pociągów.

Przykładowo Shimokitazawa to sąsiedztwo zlokalizowane przy stacji Shimo-Kitazawa, ok. 5 km na zachód od stacji Shinjuku. Miejsce to jest znane jako centrum teatru i klubów muzycznych. Znajduje się tu też wiele popularnych kawiarni, sklepów muzycznych i odzieżowych.

Ze względu na swą lokalizację teren Shimokitazaw jest bardzo atrakcyjny a zabudowa stosunkowo niska. Dlatego w roku 2004 władze miasta opracowały plan przebudowy dzielnicy, przepuszczenia przez jej środek drogi zbiorczej i dopuszczenia budowy wieżowców, co pozwoliłoby właścicielom terenu na sprzedaż gruntów ze znacznym zyskiem.

Jednak ponieważ mieszkańcy i sympatycy dzielnicy uważają, że gęsta siatka wąskich uliczek i alejek tworzy urok miejsca, wokół planu restrukturyzacji narosło szereg kontrowersji; powstała także lokalna, oddolna inicjatywa obywatelska, której członkowie domagają się odstąpienia od planu przecięcia dzielnicy nową arterią i zachowania kulturowego charakteru miejsca.

miasto Hello Kitty

Podczas boomu gospodarczego w ramach urbanizacji obszarów wokół Tokio powstawały nowe dzielnice budowane wzdłuż nowych linii kolejowych. Prefektura Tokio podjęła w 1965 roku wielki projekt budowy miasta satelitarnego Tama New Town. Dzielnica zlokalizowana jest ok. 20 km na zachód od Tokio – była największym tego typu przedsięwzięciem i miała być w założeniach komfortową podmiejską sypialnią dla setek tysięcy mieszkańców, z mieszkaniami zdecydowanie tańszymi i bardziej dostępnymi niż w samym Tokio.

Zabudowa mieszkaniowa przypomina znane z europy blokowiska. Jednak cechą charakterystyczną jest doskonała komunikacja z Tokio za pomocą linii kolejowej, oraz wewnętrzna kolejka (Tama Monorail). W centrum dzielnicy znajduje się pieszy deptak umieszczony na betonowej estakadzie, z bezpośrednim wejściem do stacji kolejowej Odakyu Tama Center, wzdłuż którego rozmieszczone są funkcje usługowe.

W roku 1990 na zakończeniu ciągu pieszego otwarto park tematyczny Sanrio Puroland, oparty przede wszystkim na kultowej postaci z kreskówek, Hello Kitty.

pałac Hello Kitty

Park nawiązuje do estetyki kreskówki Hello Kitty. Budynek wejściowy ma kształt kopuły ze strzelistymi wieżami, a detale i kolorystyka utrzymane są w stylistyce Kawai (urocze, słodkie, śliczne): różowe, bajkowe, zamkowe.

Mimo, że park Sanrio Puroland osiągnął mniejszy sukces niż zakładano, przez pierwsze trzy lata przynosił straty, obecnie przyciąga ok. półtora miliona gości rocznie. Dziś lunapark z Hello Kitty jest jedną z popularniejszych atrakcji tego typu w Japonii.

Bajkowo-cukierkowy obiekt kontrastuje z betonowym otoczeniem, ale faktycznie ożywił miejsce i uznany został za powód do dumy na tyle, że wokół atrakcji zbudowano nowy wizerunek miejsca. Tablice przy wyjściu ze stacji informują, że znajdujemy się w Hello Kitty’s Town, a na mapie centrum Tama poszczególne obiekty jak szkoła, świątynia czy szpital zaznaczone są za pomocą symboli i postaci z kreskówek.

Tokio – pulsujące miasto

Gospodarcze sukcesy Japonii w ostatnich kilkudziesięciu latach mają odzwierciedlenie we wspaniałości Tokio. Subiektywny i pobieżny przegląd kilku z tysięcy miejsc w największej metropolii świata może dawać wyobrażenie o tym, jak różnorodny ma charakter i na jak różnych elementach zbudowany jest ich unikalny charakter i tożsamość miejsc: od ultranowoczesności i pulsującej światłami metropolitalnej intensywności, przez połączenie handlu, usług i wysokiej jakości przestrzeni otwartej, po alternatywne teatry czy elementy kultury masowej.

po Tokio oprowadzał: Michał Stangel

dr inż. arch. Michał Stangel

Architekt, urbanista, adiunkt w Katedrze Urbanistyki i Planowania Przestrzennego na Wydziale Architektury Politechniki Śląskiej. Prowadzi pracownię projektową ARCA w Gliwicach. Zajmuje się problematyką rewitalizacji miast, zagospodarowania przestrzeni publicznych i rozwoju dzielnic mieszkaniowych.

 

Czytaj też: Przewodnik po Tokio cz. 2. Drewniane domy vs. wieżowce

Autor: Michał Stangel
Zdjęcia: Michał Stangel, Piotr Lorens
Data publikacji: 20.12.2011 16:02

Dział Architektura wprowadzi Cię w wyjątkowy świat budynków oraz rozwiązań architektonicznych. Architektura w Polsce i na świecie. Dowiesz się, jakie inwestycje architektoniczne planowane są w rodzimych miastach. Dział Architektura przybliży Ci obrazy poszczególnych miast kraju oraz świata. To tu znajdują się aktualności związane z lokalizacją obiektów sportowych oraz ich konstrukcją. Specjaliści z działu Architektura zwrócą uwagę na niecodzienne budowle, bryły architektoniczne oraz funkcjonalne rozwiązania. Możesz znaleźć tu również ekskluzywne budowle: architektura, która na pewno zwróci Twoją uwagę. W dziale Architektura znajdziesz znajdziesz informacje na temat architektów, biur projektowych, najnowszych realizacji, a także ajniki aranżacji ogrodu, aby przykuwał uwagę przybywających gości. Możesz liczyć także na przegląd zabytków, które być może wskażą Ci kierunek wakacyjnych eskapad. Zajrzyj do działu Architektura, a na pewno nie pożałujesz!