archirama.pl

Przewodnik po Tokio cz. 2. Drewniane domy vs. wieżowce

Architektura Japonii kojarzy się zarówno z tradycją jak i nowoczesnością. W Tokio jest to najbardziej widoczne. Są tu zarówno wieżowce ze szkła i betonu, ale i maleńkie domy drewniane. To tu powstał najsłynniejszy budynek metabolizmu, to tu stoją najwyższe wieżowce w Japonii. Zapraszamy do drugiej części przewodnika po Tokio. Po stolicy Japonii oprowadza architekt i urbanista Michał Stangel

Architektura Tokio - wieża kapsułkowa Nakagin

Architektura Tokio - wieża kapsułkowa Nakagin (projekt: Kisyo Kurosawa, 1972). Najsłynniejszy budynek metabolizmu, kierunku w powojennej japońskiej architekturze

Fot: Michał Stangel

Jak wiadomo tradycyjna architektura Japonii to domy drewniane. Niskie, lekkie, z przesuwnymi ścianami i elastycznie kształtowanym wnętrzem, oraz licznymi wnękami na przedmioty. Tradycyjna architektura zachwyca kształtowaniem elastycznych wnętrz i dbałością o detal.

Nasuwa się myśl, że choć społecznie w Japonii do XIX panowało średniowiecze, to architekturę już w XVII wieku rozumiano na sposób modernistyczny (stąd inspiracje modernistów tradycją japońską). Przykłady ciekawej architektury można obserwować w Tokio na każdym kroku.

modernizm plus tradycja

W okresie międzywojennym pojawiły się ciekawe eksperymenty reinterpretacji tradycyjnej japońskiej architektury. Isoya Yoshida (1894-1974) w stworzonym przez siebie stylu – sukiya – łączył modernizm z tradycyjnymi elementami architektury japońskiej jak maty tatami na podłodze, drewniana konstrukcja i wielowarstwowe przesuwne ściany.

Jednym z najciekawszych jest Inomata House położony w Tokio w dzielnicy Seijyo Gakuen Mae – blisko trzystumetrowy dom dla bogatego przemysłowca, w którym zastosowano m.in. sześciowarstwowe rozsuwane ściany zewnętrzne (podwójne żaluzje, podwójne okna, ściany papierowe i moskitiery).

tatami kontra krzesła

We współczesnej architekturze mieszkaniowej, jedno i wielorodzinnej tradycyjne „pokoje tatami” występują w zasadzie tylko jako ciekawostka. Kiedyś maty tatami były modułem, na którym opierano całą strukturę domu. Zarazem stanowiły podstawowe wyposażenie domu. Współcześni Japończycy preferują mieszkania typu europejskiego z wysokimi meblami i solidnymi ścianami, które dają więcej prywatności.

domy drewniane vs. technologia

Mniejsze domy budowane są nadal przede wszystkim w konstrukcji drewnianej. Współcześnie wiele tego typu zabudowy powstaje bez udziału architektów, natomiast z drugiej strony to pole do popisu dla młodych architektów, jak np. Tadashi Iwamoto, który zarówno realizuje w tradycyjnej konstrukcji minimalistyczne obiekty z wielką dbałością o detal, jak i jest prekursorem konserwacji i adaptacji starszych budynków (które w warunkach japońskich zazwyczaj raczej wyburzano i zastępowano nowymi).

Generalnie nawet przeciętna architektura Japonii jest raczej funkcjonalna niż piękna, ale wysokiej jakości, z dużą dbałością o detal.

Dość dużo jest w Tokio realizacji sław architektonicznych zarówno międzynarodowych, m.in. Le Corbusier (narodowe muzeum sztuki zachodniej), Herzog & de Meuron (Prada), Renzo Piano (Maison Hermes), Jean Nouvelle (Dentsu), Philippe Starck (browar Asahi).

Ale przede wszystkim w Tokio można zobaczyć najlepsze budynki japońskich architektów m.in. SANAA, Kisho Kurosawa, Kenzo Tange, Kengo Kuma, Fumihiko Maki oraz Tadao Ando.

metabolizm – nowy styl

Najbardziej rozpoznawalnym japońskim kierunkiem w architekturze w XX wieku był metabolizm. Pod tą – jak twierdzą niektórzy, ad hoc wymyśloną nazwą – łączył awangardowe wizje budynków i miast przyszłości, od powojennej odbudowy Tokio, po lata 70.

Przy okazji światowego kongresu architektury w Tokio zorganizowano z wielkim rozmachem retrospektywną wystawę „Metabolizm – miasto przyszłości – marzenia i wizje powojennej rekonstrukcji i współczesnej Japonii”, na której zebrano szkice, projekty, modele i rysunki, a także specjalnie wykonane trójwymiarowe animacje wyśnionych przez metabolistów utopijnych wizji miast przyszłości.

Nakagin – wieża kapsułowa

Charakterystyczną realizacją dla metabolizmu jest wieża kapsułkowa Nakagin (projekt: Kisyo Kurosawa, 1972) w Tokio. Pierwszy tego typu budynek na świecie, trzynastopiętrowa konstrukcja z wymiennymi modułami – kapsułami mieszkalnymi.

Mimo teoretycznej możliwości wymiany modułów budynek nie był konserwowany i jest w złym stanie technicznym. Nakagin kilkukrotnie miał już być wyburzony, ale obrońcy dziedzictwa architektonicznego skutecznie dotychczas protestowali. Właściciele terenu woleliby natomiast wybudować w tym miejscu wieżowce takie, jak powstały w sąsiedztwie.

wieżowce w Tokio

Wysokie ceny nieruchomości i  brak strefowania powodują, że w Tokio racjonalna jest maksymalizacja intensywności zabudowy. Powstają wielofunkcyjne centralne zespoły zabudowy z wieżowcami mieszczącymi mieszkania, hotele i biura oraz niższymi częściami z funkcjami handlowymi i usługowymi.

Na początku XX w. powstały dwa takie zespoły w dzielnicy Roppongi. Roppongi Hills autorstwa biur Kohn Pedersen Fox i The Jerde Partnership otwarto w 2003 r. najwyższy budynek – wieżowiec Mori Tower – ma 238 m wysokości. Obiekt promowano jako zintegrowane środowisko miejskie, które pozwala mieszkańcom na „życie, pracę, zakupy i zabawę” w jednym miejscu, eliminując potrzebę dojazdów i zwiększając ilość czasu wolnego i jakość życia. Centralne atrium w środku kompleksu ma bezpośrednie połączenie ze stacją metra, a niższe sześć kondygnacji zajmuje centrum handlowo-usługowe.

W kompleksie znajdują się też wysokiej jakości przestrzenie otwarte. Umieszczono w nich m.in. dziesięciometrowej wysokości pająka – rzeźbę z brązu autorstwa francuskiej artystki  Louise Bourgeois. Uzupełnieniem centrum komercyjnego jest muzeum i galeria sztuki na najwyższych piętrach, oraz taras widokowy. Miejsce to jest przykładem najwyższej jakości centrum handlowego, gdzie dużą wagę przywiązano do zagospodarowania przestrzeni otwartych, a niewątpliwa „przyjazność” ma skłonić do konsumpcji.

centra handlowe

Drugim podobnym miejscem jest otwarte w roku 2007 niecały kilometr dalej w tej samej dzielnicy Tokyo Midtown, autorstwa biura Skidmore, Owings and Merrill. Program funkcjonalny jest podobny: od mieszkań i usług, po muzeum.

Wyróżniać kompleks miała wysokiej jakości przestrzeń otwarta dostępna publicznie – czterohektarowy park i wewnętrzny placyk – zaprojektowane przez firmę EDAW. Wewnętrzny zaprojektowano w sposób nowoczesny, z pasami posadzki przechodzącymi płynnie w siedziska i trawniki, nowoczesnymi lampami itp. Natomiast park ma charakter bardziej tradycyjny, z miękko ukształtowanymi ścieżkami, trawnikami i fontannami. W parku przesadzono 140 dojrzałych drzew, w tym czterdzieści drzewek wiśni, pełniących ważną rolę w kulturze Japonii.

Obydwie inwestycje to przykłady największych na świecie prywatnych, komercyjnych przedsięwzięć deweloperskich, w których jako element budowania wizerunku i przyciągnięcia klientów zastosowano wysokiej jakości elementy przestrzenne budujące jakość miejsca. W sensie przestrzennym i komercyjnym jest niewątpliwie sukcesem, natomiast ostatnio w Japonii coraz częściej słyszy się krytykę stylu życia, w którym wszelkiego rodzaju aktywności w mieście wiążą się z konsumpcją.

Tokio International Forum

Choć w Japonii miejska przestrzeń publiczna jest stosunkowo nową koncepcją (w mieście nie występują np. place publiczne typu europejskiego), jest za to wiele miejsc pół-publicznych, realizowanych w ramach państwowych i prywatnych inicjatyw deweloperskich, w pobliżu węzłów komunikacji szynowej. Oprócz wspomnianych centrów handlowo-usługowych, innym przykładem może być centrum kongresowe Tokio International Forum.

Zespół ten zrealizowany został w wyniku przeprowadzonego w 1989 roku pierwszego w Japonii międzynarodowego konkursu architektonicznego UIA, który wygrał amerykański architekt urugwajskiego pochodzenia Rafael Viñoly.

Budynek znajduje się tuż przy linii superszybkiego pociągu Shinkansen, pomiędzy stacjami kolejowymi Tokyo i Yurakucho. Pomiędzy szklanym holem i czterema bryłami mieszczącymi sale audytoryjne ukształtowano zadrzewiony plac, z knajpkami i sklepami, otwarty w trzech miejscach na otoczenie. Nadaje to centrum kongresowemu niepowtarzalny charakter, gdy życie miasta toczy się pomiędzy budynkami, a przechodnie przyglądają się wydarzeniom towarzyszącym konferencjom.

Tokio – spotkanie z inną cywilizacją

Spotkanie z Tokio, to równocześnie spotkanie z największą aglomeracją świata, wchodzącą w skład megalopolis Nippon. To także spotkanie z oszałamiającą barwnością różnorodnością innej cywilizacji, której nie sposób ogarnąć w ciągu krótkiego pobytu.

Mimo odmienności kulturowej i braku przestrzeni publicznych w rozumieniu europejskim, zrealizowane jest tu miasto mające większość cech zrównoważonej urbanistyki, jak gęstość, witalność, różnorodność, intensywność i doskonale działający transport publiczny.

po Tokio oprowadzał: Michał Stangel

dr inż. arch. Michał Stangel

Architekt, urbanista, adiunkt w Katedrze Urbanistyki i Planowania Przestrzennego na Wydziale Architektury Politechniki Śląskiej. Prowadzi pracownię projektową ARCA w Gliwicach. Zajmuje się problematyką rewitalizacji miast, zagospodarowania przestrzeni publicznych i rozwoju dzielnic mieszkaniowych.

 

Czytaj też: Przewodnik po Tokio cz. 1. Zobacz zdjęcia Tokio i zagłęb się w jego labirynt!

Autor: Michał Stangel
Zdjęcia: Michał Stangel, Piotr Lorens
Data publikacji: 20.12.2011 16:30

Dział Architektura wprowadzi Cię w wyjątkowy świat budynków oraz rozwiązań architektonicznych. Architektura w Polsce i na świecie. Dowiesz się, jakie inwestycje architektoniczne planowane są w rodzimych miastach. Dział Architektura przybliży Ci obrazy poszczególnych miast kraju oraz świata. To tu znajdują się aktualności związane z lokalizacją obiektów sportowych oraz ich konstrukcją. Specjaliści z działu Architektura zwrócą uwagę na niecodzienne budowle, bryły architektoniczne oraz funkcjonalne rozwiązania. Możesz znaleźć tu również ekskluzywne budowle: architektura, która na pewno zwróci Twoją uwagę. W dziale Architektura znajdziesz znajdziesz informacje na temat architektów, biur projektowych, najnowszych realizacji, a także ajniki aranżacji ogrodu, aby przykuwał uwagę przybywających gości. Możesz liczyć także na przegląd zabytków, które być może wskażą Ci kierunek wakacyjnych eskapad. Zajrzyj do działu Architektura, a na pewno nie pożałujesz!