Architektura
ARCHITEKTURA

Ruiny i nowoczesna architektura. Zaraz po wojnie

  • Komentarze

Kino Praha w Warszawie - jedna z brył przywoływanych na wystawie Zaraz po wojnie, Zachęta

Zbyszko Siemaszko, Kino Praha, lata 50., Narodowe Archiwum Cyfrowe. Pierwsze powojenne kino w Warszawie, wybudowane w latach 1948-49 według projektu Jana Bogusławskiego i Józefa Jerzego Łowińskiego, wyburzone zostało w 2005 roku

Fot: Zachęta - materiały prasowe
  • Kino Praha w Warszawie - jedna z brył przywoływanych na wystawie Zaraz po wojnie, Zachęta
  • Kino W-Z w Warszawie
  • Kino Moskwa, Warszawa
  • Helena i Szymon Syrkusowie, osiedle Koło II, 1947-1951, Muzeum Architektury we Wroclawiu
  • Wieża z wiader, Wystawa Ziem Odzyskanych, Wrocław, 1948

Zaraz po wojnie, nowa wystawa prezentowana od października 2015 w warszawskiej Zachęcie, pokazuje burzliwą atmosferę lat 1944-48

Pierwsze lata powojenne. Zamęt polityczny, wędrówki ludzi rzuconych przez wojnę albo zmianę granic w nieznane sobie strony. Bieda. A równocześnie okres żywiołowej odbudowy, zmian w myśleniu o mieście, nowych prądów w sztuce.
Kilkaset eksponatów zgromadzonych na wystawie Zaraz po wojnie pokazuje przynajmniej niektóre związki pomiędzy sztuką a polityką tego okresu. Przypomina działające po wojnie instytucje i ważne wydarzenia budujące wizerunek odbudowywanego kraju. Najsłynniejszym z nich była Wystawa Ziem Odzyskanych we Wrocławiu, która przyciągnęła ok. 2 mln zwiedzających, w tym uczestników  Światowego Kongresu Intelektualistów w Obronie Pokoju z kilkudziesięciu krajów świata. W 1948 roku na wrocławskiej wystawie zaprezentowano  między innymi krajowe produkty oraz postęp prac przy odbudowie.

Rola współczesnej architektury to ważny wątek ekspozycji. W części wystawy poświęconej projektowaniu znalazły się informacje o działalności Biura Nadzoru Estetyki Produkcji, plakaty filmowe oraz kolaże ze zdjęć z czasopism ukazujących się w tamtym okresie. Kuratorki przypominają historie dwóch domów towarowych, warszawskiego CDT-u i poznańskiego Okrąglaka, a także  nieistniejących już warszawskich kin Praha, WZ i Moskwa.

Odrębnym tematem są ruiny. W powojennej ikonografii pejzaże wypełnione zniszczonymi budynkami mają zwykle wymowę antywojenną, antyniemiecką, polityczną. Podejście architektów było bardziej złożone. Zniszczenie starych miast było w pewnym stopniu postrzegane jako okazja do ukształtowania nowej, lepszej przestrzeni miejskiej. Równocześnie pojawiały się koncepcje zachowania zniszczonych kwartałów ulic jako monumentalnych pomników – poważnie zastanawiano się np. nad pozostawieniem w ruinie starej części miasta w ruinie i budową nowego centrum kilka kilometrów dalej. Takie pomysły, poza względami praktycznymi, dyktowała też polityka historyczna. Do realizacji upamiętniających najnowszą historię, zaliczyć można też zaprojektowany przez Bohdana Lacherta Muranów. Warszawskie osiedle wybudowano dosłownie na gruzach, wykorzystując przeszło milion metrów sześciennych zniszczonych cegieł i kamieni przedwojennych budynków. 

Wreszcie ruiny traktowano pragmatycznie jako źródło materiału budowlanego, wywożąc z różnych zakątków kraju cegły na odbudowę stolicy i uruchamiając produkcję prefabrykatów z gruzobetonu.  
Zgromadzonym eksponatom towarzyszy bogata dokumentacja.


Zaraz po wojnie, 3 października 2015–10 stycznia 2016
kuratorki: Joanna Kordjak, Agnieszka Szewczyk
współpraca: Magdalena Komornicka
Zachęta — Narodowa Galeria Sztuki
pl. Małachowskiego 3, Warszawa
www.zacheta.art.pl


przeczytaj rowniez
Autor: KZ
Zdjęcia: Siemaszko Zbyszko, Zachęta - materiały prasowe
Data publikacji: 29.09.2015 14:48
do góry
uaktualnij licznik
Miesięcznik architektura
W numerze 04/2017:
  • Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku
  • Aparthotel Lwowska 1 w Krakowie
  • Węzeł przesiadkowy w Solcu Kujawskim
  • Apartamenty LEA 251 w Krakowie
  • więcej
Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody TIME S.A. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody TIME S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.