Architektura
ARCHITEKTURA

Żyć architekturą – Stanisław Bukowski

  • Komentarze

Żyć architekturą – Stanisław Bukowski

Sebastian Wicher, Żyć architekturą. Życie i twórczość Stanisława Bukowskiego (1904-1979), Stowarzyszenie Architektów Polskich Oddział w Białymstoku, Studio Wydawnicze UNIKAT, Białystok 2009, s. 175

Fot: Bartosz Czarnecki
  • Żyć architekturą – Stanisław Bukowski
  • Żyć architekturą – Stanisław Bukowski

Postać architekta Stanisława Bukowskiego, choć nie wszystkim znana, owiana jest w Białymstoku swego rodzaju legendą. Człowiek, który kształtował powojenne oblicze miasta, ze względu na brak pokory był czasowo odsuwany od odpowiedzialnych funkcji i zadań, żył skromnie i zmarł w zapomnieniu. Znany jest głównie jako autor projektów odbudowy najważniejszych obiektów w centrum Białegostoku i twórca białostockiego socrealizmu, na bardzo zresztą dobrym poziomie. Mniej znane są natomiast jego kościoły i koncepcje urbanistyczne. Niezwykłą rozpiętość tematów projektowych - od kościołów właśnie po budynek byłego białostockiego Komitetu Wojewódzkiego PZPR - tłumaczy zrozumiały w tamtych trudnych czasach pogląd Bukowskiego, że należy angażować swoją wiedzę i talent dla dobra zniszczonego miasta, niezależnie od zgody czy jej braku, na obowiązujące doktryny polityczne i estetyczne. O pozycji outsidera świadczy też fakt, że nikt nie pomyślał o skorzystaniu z pomocy najbardziej doświadczonego, już wówczas emerytowanego, białostockiego architekta podczas tworzenia w pierwszej połowie lat 70. tamtejszej uczelni architektonicznej.

Stanisław Bukowski (1904-1979) ukończył warszawski Wydział Architektury w roku 1933. Pracę dyplomową wykonał pod kierunkiem profesora Rudolfa Świerczyńskiego. Perspektywę stabilizacji oraz udziału w realizacji atrakcyjnych zleceń przyniosła mu propozycja pracy w Miejskim Biurze Urbanistycznym w Wilnie w roli asystenta profesora Romualda Gutta. Tam właśnie Bukowski zetknął się z jednym z najbardziej głośnych w dwudziestoleciu międzywojennym w Polsce tematów projektowych: regulacją wileńskiego Placu Katedralnego. Był również współautorem projektu wnętrz krypty z grobami królewskimi w katedrze wileńskiej oraz twórcą bramy wejściowej tamtejszego stadionu sportowego.
Po repatriacji w 1945 roku do zniszczonego Białegostoku, w okresie odbudowy miasta kierował Pracownią Konserwacji Zabytków Architektury (później PKZ), a następnie pracował w państwowych biurach projektów. Był ponadto przewodniczącym Komisji Architektoniczno-Budowlanej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, rzeczoznawcą, doradcą do spraw urbanistyki, członkiem zarządów różnych organizacji, w tym architektonicznych i artystycznych. Jego szczególnym osiągnięciem jest odbudowa spalonego Pałacu Branickich, do której wykonał projekt techniczny, a przez pewien czas pełnił też funkcję głównego kierownika odbudowy. Ponadto sam wykonywał lub nadzorował projekty rekonstrukcji tak ważnych obiektów, jak kościół w zespole pokamedulskim w Wigrach, zespół podominikański oraz pałacyk Branickich w Choroszczy czy zespół klasztorny w Supraślu.

Wydana właśnie monografia Stanisława Bukowskiego oparta jest na pracy magisterskiej Sebastiana Wichra, która powstała na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Ta pierwsza obszerna publikacja poświęcona życiu i twórczości architekta ukazała się z inicjatywy i nakładem białostockiego oddziału SARP. Do zebrania był rozległy, rozproszony materiał: archiwalia osobiste będące w posiadaniu rodziny, dokumenty z archiwów, dotychczasowe nieliczne publikacje, i oczywiście projekty oraz szkice Bukowskiego, a także jego żony, malarki, z którą projektował niektóre elementy dekoracyjne oraz wnętrza.

Zasadniczą część publikacji stanowi rozdział Twórczość - w  kolejnych jego częściach zostały przedstawione poszczególne okresy i obszary działalności architekta: warszawski, wileński, białostocki, odbudowa zabytków, projekty kościołów, projekty architektury użyteczności publicznej, projekty niezrealizowane, twórczość w dziedzinie rysunku, malarstwa, fotografii oraz teksty naukowe. Pracę zamykają dwa krótkie podrozdziały, w których omówiono poglądy Bukowskiego na architekturę oraz jego twórczość na tle epoki. Aneks zawiera tekst prawdopodobnie niepublikowanego felietonu architekta  Nieporozumienia z architekturą. Kończąca pracę bibliografia stanowi pierwsze możliwie kompletne zestawienie dotyczących Bukowskiego materiałów źródłowych.

Książka jest bogato ilustrowana fotografiami, ale przede wszystkim reprodukcjami projektów i innych prac Stanisława Bukowskiego. Pokazują one wszechstronność zainteresowań i talentu architekta, a także stylistykę tworzonych przez niego form wywodzących się z wczesnego ekspresyjnego modernizmu, art déco, architektury romańskiej i barokowej. Oryginały kalek projektów i innych prac prezentowane były w białostockiej Galerii im. Sleńdzińskich na wystawie przygotowanej w związku z wydaniem monografii architekta (14 maja – 14 czerwca 2009).

W swojej książce Sebastian Wicher przytacza ciekawy epizod  charakteryzujący relacje Bukowskiego z władzą, a jednocześnie stosunek, jaki mieli do niego współpracownicy. Gdy w połowie lat 50., po zakończeniu prac przy odbudowie Pałacu Branickich,  dwukrotnie nie udało się przeforsować nagrody państwowej dla Bukowskiego, Pracownia Konserwacji Rzeźby w Warszawie otrzymała zlecenie wykonania w miejsce niemożliwej do odtworzenia rzeźby, popiersia projektanta, które następnie w tajemnicy umieszczono na tympanonie ogrodowej fasady pałacu. W ten sposób już od półwiecza architekt Stanisław Bukowski spogląda na jedno ze swoich dzieł: zrekonstruowane ogrody rezydencji Branickich. Po 30 latach od śmierci, w 2009 roku, doczekał się też ulicy swego imienia w centrum Białegostoku.

przeczytaj rowniez
  • Mistrzowie fotografii architektury: Balthasar Burkhard
    Mistrzowie fotografii architektury: Balthasar Burkhard

    Balthasar Burkhard słynie z czarnobiałych, wielkoformatowych serii fotograficznych. więcej

  • Mistrzowie fotografii architektury: Vera Lutter
    Mistrzowie fotografii architektury: Vera Lutter

    Vera Lutter jest znana ze swych monumentalnych, czarnobiałych fotografii przestrzeni miejskich. Jej zdjęcia to negatywy, powstające w przekształconych w camera obscura pomieszczeniach. Odrealnione obrazy miast, tworzone przez artystkę, są rozpoznawalne na całym świecie więcej

  • ŻYCIE W ARCHITEKTURZE 2000
    ŻYCIE W ARCHITEKTURZE 2000

    Celem konkursu jest promocja najlepszej architektury miejskiej, zrealizowanej w okresie Trzeciej Rzeczypospolitej oraz pobudzenie wrażliwości społecznej na kształt naszego otoczenia. więcej

  • Na granicy możliwości – wieżowiec Taipei 101
    Na granicy możliwości – wieżowiec Taipei 101

    Wieżowiec Taipei 101 w mieście Tajpej, stolicy Tajwanu. Mający 508 metrów gigant jest dzisiaj najwyższym budynkiem na świecie. Jego projektantom przyszło się zmierzyć z problemami trudnych warunków posadowienia (jakość gruntu określono jako niezadowalającą), silnych wiatrów  (tajfuny występują tu kilka razy w roku) i trzęsień ziemi (działka jest położona około 200 metrów od linii uskoku tektonicznego). Budynek należało wyposażyć w specjalny system tłumienia drgań i kołysania, by zapewnić możliwie jak największy komfort dziesięciu tysiącom jego użytkowników. Jednocześnie do poruszania się między  wszystkimi 101 kondygnacjami przeznaczono 61 wind, z czego dwie, zapewniające dojazd na najwyżej położone piętra osiągają rekordowe szybkości, potwierdzone wpisem do Księgi Rekordów Guinessa. więcej

Źródło: "Architektura-murator" 02/2010
Autor: Bartosz Czarnecki
Zdjęcia: Bartosz Czarnecki
Data publikacji: 22.06.2011 14:30
do góry
uaktualnij licznik
Miesięcznik architektura
W numerze 04/2017:
  • Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku
  • Aparthotel Lwowska 1 w Krakowie
  • Węzeł przesiadkowy w Solcu Kujawskim
  • Apartamenty LEA 251 w Krakowie
  • więcej
Żaden utwór zamieszczony w serwisie nie może być powielany i rozpowszechniany lub dalej rozpowszechniany w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny) na jakimkolwiek polu eksploatacji w jakiejkolwiek formie, włącznie z umieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody TIME S.A. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części z naruszeniem prawa tzn. bez zgody TIME S.A. jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.