archirama.pl

Żyć architekturą – Stanisław Bukowski

Żyć architekturą – Stanisław Bukowski

Sebastian Wicher, Żyć architekturą. Życie i twórczość Stanisława Bukowskiego (1904-1979), Stowarzyszenie Architektów Polskich Oddział w Białymstoku, Studio Wydawnicze UNIKAT, Białystok 2009, s. 175

Fot: Bartosz Czarnecki

Postać architekta Stanisława Bukowskiego, choć nie wszystkim znana, owiana jest w Białymstoku swego rodzaju legendą. Człowiek, który kształtował powojenne oblicze miasta, ze względu na brak pokory był czasowo odsuwany od odpowiedzialnych funkcji i zadań, żył skromnie i zmarł w zapomnieniu. Znany jest głównie jako autor projektów odbudowy najważniejszych obiektów w centrum Białegostoku i twórca białostockiego socrealizmu, na bardzo zresztą dobrym poziomie. Mniej znane są natomiast jego kościoły i koncepcje urbanistyczne. Niezwykłą rozpiętość tematów projektowych - od kościołów właśnie po budynek byłego białostockiego Komitetu Wojewódzkiego PZPR - tłumaczy zrozumiały w tamtych trudnych czasach pogląd Bukowskiego, że należy angażować swoją wiedzę i talent dla dobra zniszczonego miasta, niezależnie od zgody czy jej braku, na obowiązujące doktryny polityczne i estetyczne. O pozycji outsidera świadczy też fakt, że nikt nie pomyślał o skorzystaniu z pomocy najbardziej doświadczonego, już wówczas emerytowanego, białostockiego architekta podczas tworzenia w pierwszej połowie lat 70. tamtejszej uczelni architektonicznej.

Stanisław Bukowski (1904-1979) ukończył warszawski Wydział Architektury w roku 1933. Pracę dyplomową wykonał pod kierunkiem profesora Rudolfa Świerczyńskiego. Perspektywę stabilizacji oraz udziału w realizacji atrakcyjnych zleceń przyniosła mu propozycja pracy w Miejskim Biurze Urbanistycznym w Wilnie w roli asystenta profesora Romualda Gutta. Tam właśnie Bukowski zetknął się z jednym z najbardziej głośnych w dwudziestoleciu międzywojennym w Polsce tematów projektowych: regulacją wileńskiego Placu Katedralnego. Był również współautorem projektu wnętrz krypty z grobami królewskimi w katedrze wileńskiej oraz twórcą bramy wejściowej tamtejszego stadionu sportowego.
Po repatriacji w 1945 roku do zniszczonego Białegostoku, w okresie odbudowy miasta kierował Pracownią Konserwacji Zabytków Architektury (później PKZ), a następnie pracował w państwowych biurach projektów. Był ponadto przewodniczącym Komisji Architektoniczno-Budowlanej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, rzeczoznawcą, doradcą do spraw urbanistyki, członkiem zarządów różnych organizacji, w tym architektonicznych i artystycznych. Jego szczególnym osiągnięciem jest odbudowa spalonego Pałacu Branickich, do której wykonał projekt techniczny, a przez pewien czas pełnił też funkcję głównego kierownika odbudowy. Ponadto sam wykonywał lub nadzorował projekty rekonstrukcji tak ważnych obiektów, jak kościół w zespole pokamedulskim w Wigrach, zespół podominikański oraz pałacyk Branickich w Choroszczy czy zespół klasztorny w Supraślu.

Wydana właśnie monografia Stanisława Bukowskiego oparta jest na pracy magisterskiej Sebastiana Wichra, która powstała na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Ta pierwsza obszerna publikacja poświęcona życiu i twórczości architekta ukazała się z inicjatywy i nakładem białostockiego oddziału SARP. Do zebrania był rozległy, rozproszony materiał: archiwalia osobiste będące w posiadaniu rodziny, dokumenty z archiwów, dotychczasowe nieliczne publikacje, i oczywiście projekty oraz szkice Bukowskiego, a także jego żony, malarki, z którą projektował niektóre elementy dekoracyjne oraz wnętrza.

Zasadniczą część publikacji stanowi rozdział Twórczość - w  kolejnych jego częściach zostały przedstawione poszczególne okresy i obszary działalności architekta: warszawski, wileński, białostocki, odbudowa zabytków, projekty kościołów, projekty architektury użyteczności publicznej, projekty niezrealizowane, twórczość w dziedzinie rysunku, malarstwa, fotografii oraz teksty naukowe. Pracę zamykają dwa krótkie podrozdziały, w których omówiono poglądy Bukowskiego na architekturę oraz jego twórczość na tle epoki. Aneks zawiera tekst prawdopodobnie niepublikowanego felietonu architekta  Nieporozumienia z architekturą. Kończąca pracę bibliografia stanowi pierwsze możliwie kompletne zestawienie dotyczących Bukowskiego materiałów źródłowych.

Książka jest bogato ilustrowana fotografiami, ale przede wszystkim reprodukcjami projektów i innych prac Stanisława Bukowskiego. Pokazują one wszechstronność zainteresowań i talentu architekta, a także stylistykę tworzonych przez niego form wywodzących się z wczesnego ekspresyjnego modernizmu, art déco, architektury romańskiej i barokowej. Oryginały kalek projektów i innych prac prezentowane były w białostockiej Galerii im. Sleńdzińskich na wystawie przygotowanej w związku z wydaniem monografii architekta (14 maja – 14 czerwca 2009).

W swojej książce Sebastian Wicher przytacza ciekawy epizod  charakteryzujący relacje Bukowskiego z władzą, a jednocześnie stosunek, jaki mieli do niego współpracownicy. Gdy w połowie lat 50., po zakończeniu prac przy odbudowie Pałacu Branickich,  dwukrotnie nie udało się przeforsować nagrody państwowej dla Bukowskiego, Pracownia Konserwacji Rzeźby w Warszawie otrzymała zlecenie wykonania w miejsce niemożliwej do odtworzenia rzeźby, popiersia projektanta, które następnie w tajemnicy umieszczono na tympanonie ogrodowej fasady pałacu. W ten sposób już od półwiecza architekt Stanisław Bukowski spogląda na jedno ze swoich dzieł: zrekonstruowane ogrody rezydencji Branickich. Po 30 latach od śmierci, w 2009 roku, doczekał się też ulicy swego imienia w centrum Białegostoku.

Źródło: "Architektura-murator" 02/2010
Autor: Bartosz Czarnecki
Zdjęcia: Bartosz Czarnecki
Data publikacji: 22.06.2011 14:30

Dział Architektura wprowadzi Cię w wyjątkowy świat budynków oraz rozwiązań architektonicznych. Architektura w Polsce i na świecie. Dowiesz się, jakie inwestycje architektoniczne planowane są w rodzimych miastach. Dział Architektura przybliży Ci obrazy poszczególnych miast kraju oraz świata. To tu znajdują się aktualności związane z lokalizacją obiektów sportowych oraz ich konstrukcją. Specjaliści z działu Architektura zwrócą uwagę na niecodzienne budowle, bryły architektoniczne oraz funkcjonalne rozwiązania. Możesz znaleźć tu również ekskluzywne budowle: architektura, która na pewno zwróci Twoją uwagę. W dziale Architektura znajdziesz znajdziesz informacje na temat architektów, biur projektowych, najnowszych realizacji, a także ajniki aranżacji ogrodu, aby przykuwał uwagę przybywających gości. Możesz liczyć także na przegląd zabytków, które być może wskażą Ci kierunek wakacyjnych eskapad. Zajrzyj do działu Architektura, a na pewno nie pożałujesz!