archirama.pl

Renaat Braem - człowiek, który zmienił najbrzydszy kraj świata

Z okazji setnej rocznicy urodzin jednego z najważniejszych architektów belgijskich XX wieku Renaat’a Braem, Flamandzki Instytut Architektury VAi (Vlaams Architectuurinstituut) oraz Centralne Flamandzkie Archiwum Architektoniczne CVAa (Centrum Vlaamse Architectuurarchieven) przygotowały wystawę prezentującą osobowość oraz ‘oeuvre’ tego modernistycznego architekta. To również pierwsza wystawa prezentowana w nowym, niedawno otwartym skrzydle Międzynarodowego Kampusu Sztuki deSingel w Antwerpii.

Renaat Braem - człowiek, który zmienił najbrzydszy kraj świata

Fragment osiedla mieszkaniowego w Kiel

Fot: Anja Van Eetve

Autorem budynku kampusu jest belgijski modernista Leon Stynen (1899-1990), którego źródłem inspiracji były idee CIAM, a bliskim przyjacielem był Le Corbusier. ”Miasto wśród zieleni” to główny koncept całego obiektu. Otwarty w 1968 roku kampus sztuki jest zaprojektowany w taki sposób, aby różne dziedziny sztuki jak muzyka, teatr, taniec czy architektura wzajemnie się uzupełniały. Większość publicznych przestrzeni otwiera się na dwa patia-ogrody, będące głównym elementem kompozycyjnym. Użytkownicy nieustannie mają wzrokowy kontakt z zielenią otaczającą budynek. Aby sprostać nowym potrzebom, budynek był dwukrotnie rozbudowywany przez jednego z najbardziej znanych obecnie architektów Belgii - Stéphane Beel (Stéphane Beel  Architecten www.stephanebell.com). Rozbudowa całego kompleksu rozpoczęła się w 1990 roku od drobnych interwencji takich jak kasy, recepcja, drzwi wejściowe oraz sala spotkań (1993) czy dodatkowe sale wykładowe (1998). Jednak kompleksowa strategia rozbudowy kampusu powstała w 1995 roku, a idea przewodnią było hasło: deSingel ‘Art city’ (miasteczko sztuki). Pierwszy etap rozbudowy zakończono w 2000 roku, natomiast całość została oddana do użytku 1 października 2010 roku, powiększając kompleks o 12000 metrów kwadratowych. Charakter przestrzeni nowej części budynku, kontynuuje ideę Leon Stynen związaną z kontaktem pomiędzy wnętrzem i zewnętrzem oraz interakcją między artystami, studentami i publicznością. Większość korytarzy usytuowana jest wzdłuż przeszklonych fasad, co pozwala wszystkim użytkownikom na ciągły kontakt z otaczającym ich krajobrazem miasta Antwerpii oraz umożliwia obserwowanie życia wewnątrz kampusu. Dzięki nowym elementom kompleks deSingel wzbogacił się o dodatkowe studia teatralne, muzyczne, sale do tańca, bibliotekę, restaurację i biura Flamandzkiego Instytutu Architektury VAi oraz położoną w samym centrum salę wystawową nazywaną ’EXPO’, w której inauguracyjną wystawą jest wystawa poświęcona twórczości Renaat Braem(1910-2001).

Jest ona swoistą wycieczką ukazującą głównie za pomocą szkiców i fotografii, nie tylko znane i zrealizowane projekty jak między innymi: osiedle mieszkaniowe w Antwerpii-Kiel, pawilon wystawowy Muzeum Middelheim czy biblioteka w Schoten, ale również utopijne, niezrealizowane idee.

Podczas gdy projekty architektoniczne Braem’a mają bardzo subtelny charakter i w niespotykanie wysublimowany sposób czerpią inspiracje z natury, jego podejście do historycznej tkanki miasta może wydawać się brutalne, a często szokujące. Jednak jego projekty nie mogą być analizowane z pominięciem jego teorii dotyczących zależności pomiędzy architekturą, kulturą, naturą i urbanistyką oraz przekonania o ścisłej zależności pomiędzy sposobem użytkowania przestrzeni i aspektami socjologicznymi dotyczącymi rozwoju społeczeństwa.

Podczas studiów na Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Antwerpii, Braem nabrał przekonania, że architektura i urbanistyka powinny przyczynić się do wyzwolenia ludzkości. Swoim projektem dyplomowym zatytułowanym ‘Miasto Linearne’ starał się udowodnić tą teorię, przedstawiając utopijną wizję miasta, jako mieszanki socjalizmu, modernizmu oraz emancypacji. Marzeniem architekta było miasto bez podziału na klasy społeczne, w którym każdy mieszkaniec ma równe prawa, a architektura funkcjonalistyczna ma za zadanie pomóc w uwolnieniu ludzi od niezdrowego klimatu życia w historycznym centrum. Również dzięki temu projektowi Renaat Braem dostał się na staż do pracowni Le Corbusier’a, którego cenił za wyczucie formy i ekspresję architektoniczną. Le Corbusier wprowadził go do kręgu międzynarodowej organizacji architektów modernistycznych CIAM (Congrčs Internationaux d’Architecture Moderne). Po zakończeniu II Wojny Światowej Renaat Braem pozostał wierny swojej filozofii budując wiele osiedli socjalnego budownictwa mieszkaniowego w Antwerpii, Boom, Leuven, Laken i Deurne. Wszystkie te projekty są swoistą próbą odnalezienia balansu pomiędzy kolektywem i własnością prywatną, integrując funkcje publiczne w powszechnie dostępnych terenach zielonych.

Kuratorzy wystawy Sophie De Caigny i Katrien Vandemarliere opracowali wystawę skupiając się wokół sześciu tematów, charakteryzujących twórczość Renaat Braem: Utopia & Kontekst, Wizjoner, Miasto historyczne, Sztuka & Natura, Funkcjonalizm & Eksperyment, Mieszkanie bimorficzne.
Utopia & Kontekst

­To dział dotyczący wcześniej już wspomnianego projektu ‘Miasta Linearnego’ (1934), będącego konkluzją 24-letniego architekta na temat rozwoju ‘produkcji-kultury-sztuki’ od prehistorii do roku 1933. Życie w otoczeniu zieleni z pieszym dostępem do terenów przemysłowych to charakterystyczne cechy tego projektu. Miasto o długości 100-km, rozciągające się od portu w Antwerpii aż do miasta Ličge zostało zaprojektowane wzdłuż Kanału Alberta (Albert Canal). Głównymi jego elementami było 6 stref: strefa transportu (kanał i linia kolejowa), strefa przemysłu, autostrada, strefa buforowa z parkiem, strefa mieszkaniowa oraz strefa rolnicza.

Indywiduum & Kolektyw

W tej grupie tematycznej prezentowane są takie projekty jak: osiedle mieszkaniowe, liczące 786 mieszkań w Sint-Maartensdal w Leuven (1955-1971), Lillo ‘Miasto Satelitarne’ dla 8000 mieszkańców (1957), Parkwijk Antwerp-Linkeroever - projekt konkursowy na zagospodarowanie na cele mieszkaniowe lewego brzegu rzeki Skaldy w Antwerpii(1960-1961), projekt socjalnego osiedla mieszkaniowego w Antwerpii-Kiel (1949-19587) oraz Arena Neighbourhood w Deurne – ostatni w karierze architekta projekt socjalnego osiedla mieszkaniowego (1960-1972).

W związku z zapotrzebowaniem miasta Antwerpii na nowe socjalne osiedla mieszkaniowe w 1949 roku, Renaat Braem został poproszony o zaprojektowanie swojego pierwszego osiedla mieszkaniowego w Kiel (dzielnicy Antwerpii). Wykorzystując tą okazję architekt zaproponował dla 800 rodzin osiedle składające się z: trzech 12-piętrowych budynków, sześciu 8-piętrowych i niskiej zabudowy mieszkaniowej w centrum osiedla.  Zgodnie ze swoją ideologią ‘Architektury Całkowitej’ (Total Architecture) i w celu nadania tożsamości i poczucia wspólnoty lokalnej społeczności, na osiedlu powstało również centrum kultury dla seniorów oraz publiczna strefa zieleni. Podobnie jak u Le Corbusier, budynki na osiedlu stoją na kolumnach (pilotis), aby spotęgować poczucie wolności i łatwy dostęp do zieleni oraz zgodnie z ideologia Braem’a symbolizować swobodę wyzwolonego życia wśród lokalnej społeczności. Aspekt życia w kolektywie i poszukiwanie balansu pomiędzy poczuciem prywatności i życiem we wspólnocie, można zauważyć również w sposobie podejścia architekta do cyrkulacji wewnętrznej budynków. Do wszystkich mieszkań prowadzą szerokie galerie (podniebne ulice-miejsca spotkań), które aby zapewnić mieszkańcom poczucie prywatności są oddalone od fasady o pół metra, a ich poziom jest obniżony o cztery stopnie, względem poziomu mieszkań. Duże okna, kolorowa kompozycja fasady oraz organiczne w swojej formie wejścia nadają budynkom przyjazną skalę i poczucie komfortu życia. Projekt w Kiel został odebrany bardzo entuzjastycznie nie tylko w Belgii, ale również na międzynarodowej scenie architektonicznej, jako idealny przykład będący kwintesencją założeń CIAM.

Intrygującą kontynuacją rozważań Renaat’a Braem na temat typologii budynków i osiedli mieszkaniowych jest jego projekt konkursowy na osiedle mieszkaniowe ‘Parkwijk’. Konkurs dotyczył zagospodarowania na cele mieszkaniowe wolnych terenów na lewym brzegu rzeki Skaldy w Antwerpii.

Zadaniem konkursowym było zaprojektowanie 2800 mieszkań dla 9000 pracowników portu i ubogich mieszkańców Antwerpii wraz z parkingami, szkołą, domem kultury, supermarketem i kompleksem sportowym. Jako odpowiedź na zadanie konkursowe drużyna Renaat’a Braem przedstawiła wizję osiedla składającego się z 19 sześciopiętrowych budynków mieszkalnych o kształcie litery Y, posadowionych na kolumnach, a formą przypominających starożytną mastabę i zapewniających każdej rodzinie własny taras. Funkcje publiczne rozproszone były wzdłuż pieszych powiązań komunikacyjnych na całym terenie projektu.

Wizjoner

Korzystając ze swoich doświadczeń urbanistycznych w dziedzinie projektowania osiedli mieszkaniowych Reaant Braem posunął się jeszcze dalej i w 1964 roku zaczął pracować nad stworzeniem wizji urbanistycznej dla Belgii. Projekt nazywany ‘City of Belgium - Belgium Band City’ dzielił Belgię na trzy strefy: strefę ‘odpychającej brzydoty’, strefę ‘postępującego banału’ oraz strefę ‘walki o balans między formami urbanistycznymi a terenami rolniczymi i lasami’. Jako propozycję poprawienia tej sytuacji Braem zaproponował inwentaryzację wartościowych przestrzeni publicznych i przywrócenie naturalnego krajobrazu poprzez wyburzenie wszystkich niepotrzebnych elementów. Taka strategia miała prowadzić do powstania ‘Nowej Belgii w Nowej Europie’. W efekcie końcowym miała powstać jedna kontynuująca się struktura oparta na budynkach mieszkaniowych unoszących się ponad krajobrazem na kolumnach z funkcjami kulturalnymi znajdującymi się pod nimi. Elementem organizującym całość była infrastruktura techniczna i przemysł. Cyrkulacja możliwa była dzięki futurystycznym windom i mostom powietrznym. Braem kontynuował bardziej detaliczne opracowywanie tej wizji całe swoje życie.

Miasto historyczne

Ciąg dalszy rozważań na temat przyszłości urbanistycznej Belgii pokazuje dział ‘Miasto historyczne’. Przedstawione tu projekty to nie tylko studia urbanistyczne jak na przykład ‘Turnhals’(1942), ale również projekty architektoniczne. Oprócz projektu centrum administracyjnego w Antwerpii (‘Politietoren’1950-1967) przedstawiono tu także projekt szkoły podstawowej w Antwerpii (‘Kindertuin’ 1957-1972). Przekonany o wysokim znaczeniu pełnego światła i kontaktu z naturą środowiska szkolnego Braem zaprojektował budynek z patio, pełen naturalnego oświetlenia i dostępu do świeżego powietrza. Organiczna forma budynku, zakrzywiony, muszelkowaty dach oraz rzeźbiarska klatka schodowa wskazują na coraz większe zainteresowanie architekta formami zaczerpniętymi natury.

Sztuka & Natura

Jednym z projektów pokazujących wysublimowane wyczucie formy architekta i jego szacunek do krajobrazu jest budynek Pawilonu wystawowego dla Skansenu Middelheim w Antwerpii(1963-1973). Ten niewielki obiekt o plastycznej formie, jest doskonałą wizytówką umiejętności wpisywania obiektów kubaturowych w krajobraz otwarty. Niewielkie patio przy wejściu podkreśla w poetycki sposób zależność pomiędzy znaczeniem przestrzeni wewnętrznej i zewnętrznej, a świetliki w dachu zapewniają dopływ światła do wnętrza, kreując w zależności od pory dnia grę światła i cienia. Również projekt biblioteki w Schooten (1968-1974) to dowód na fascynację architekta naturą. Budynek o kształcie gigantycznej, eliptycznej muszli jest, krytyką na istniejące ówcześnie budynki bibliotek i udowadnia, że biblioteka może być pełna światła i przestrzeni.

Funkcjonalizm & Eksperyment

Ten dział wystawy poświęcony jest licznym projektom domów jednorodzinnych. Pierwsze domy projektowane przez Renaat’a Braem nawiązywały do architektury XIX wiecznej oraz Art Deco z lat dwudziestych. Plany charakteryzowały się funkcjonalnym, kompaktowym układem z dużymi profilowanymi liniami okien w elewacji oraz użyciem podstawowych kolorów we wnętrzach. Pod koniec lat 60-tych wzrosło zainteresowanie architekta standaryzacją budowy i wydajnym procesem budowy. Braem zaprojektował po raz pierwszy dom z prefabrykowanymi kolumnami. Ta fascynacja nowymi materiałami i metodami produkcji zaowocowała powstaniem wielu eksperymentalnych domów, takich jak na przykład: dom ‘Van de Vyyere’ z prefabrykowanymi panelami na elewacji, czy dom ‘Durox’-wykonany z prefabrykowanych betonowych elementów możliwy do postawienia w 5 dni lub dom ‘Eternit’ – dom wykonany w technologii sandwiczowych paneli eternitowych oraz dom ‘Plastic’ – wykorzystujący maksymalną ilość elementów modularnych.

Mieszkanie bimorficzne

Równolegle z zainteresowaniem nowymi możliwościami technicznymi Braem eksperymentuję w swoich projektach z formami bimorficznymi. Nie porzucając idei funkcjonalizmu, stara się go zintegrować z architekturą organiczną. W trakcie tych eksperymentów z formą i funkcją powstaje wiele projektów domów. Między innymi własny dom architekta w Deurne (1953-1958), jednej z dzielnic Antwerpii. Choć organiczne formy ustępują miejsca funkcjonalistycznym prostopadłościanom, dom jest zaprojektowany z wielką troską o detale, proporcje przestrzeni, dopływ światła dziennego i kolory. Starannie opracowana geometria domu (Złoty podział), w połączeniu ze spektakularną cyrkulacją (promenade architecturale), zmiennymi perspektywami definiującymi kontakt mieszkańców z otoczeniem oraz doświadczaniem cyklu dnia i nocy stanowi kwintesencję wszechstronnych zainteresowań architekta.

Analizy socjologiczne i przestrzenne, nowatorski sposób użycia materiałów, rzeźbiarskie podejście do kształtowania formy budynku, dogmatyczny modernizm i architektura organiczna, indywiduum i kolektyw - to najważniejsze cechy twórczości tego wybitnego architekta. Jako pisarz, krytyk oraz nauczyciel akademicki Renaat Braem ma do dziś ogromny wpływ na sposób myślenia wielu pokoleń architektów. Dodatkowym elementem uzupełniającym wystawę są szkicowniki prezentujące rysunki architekta będące swoistym pamiętnikiem z orientalnych podróży do Grecji, Hiszpanii, Egiptu, Maroka, Meksyku, Japonii, Indii czy Nepalu, ukazującym poszukiwanie zależności pomiędzy człowiekiem, kulturą, naturą i architekturą. W zrozumieniu ideologii Renaat Braem pomaga również film prezentujący wywiad z 70-letnim architektem, bogato ilustrowany zdjęciami i rysunkami jego projektów. Równolegle z wystawą, Vai i CVAa we współpracy z miastem Antwerpią przygotowały trasy architektonicznych wycieczek ‘śladami architektury Renaat’a Braem’ oraz okolicznościowe kartki pocztowe. Dodatkowo wznowiona została publikacja książki: Renaat Braem ‘Het lelijkste land ter wereld’ (Najbrzydszy kraj świata), CVAa i ASP Editions, Bruksela 2010 oraz wydano broszurę informacyjną dla licealistów, będącą swojego rodzaju przewodnikiem, prezentującym najważniejsze budowle autorstwa Renaat’a Braem w Antwerpii. Wszystkie wydarzenia zebrano w kalendarzu, z którym można zapoznać się na stronie www.braem2010.be.

Źródło: "Architektura-murator" 01/2011
Autor: Jolanta Starzak
Zdjęcia: Jolanta Starzak, Anja Van Eetve, Kris Vandevorst, Archiwum VIOE
Data publikacji: 14.06.2011 12:19

Serwis Archirama.pl to idealne miejsce dla wszystkich, którzy pragną nie tylko poznać newsy związane z szeroko rozumianą architekturą, dizajnem oraz modą, ale także tych, pragnących podyskutować i wymienić opinię z innymi. Takie możliwości da Ci dział Forum, gdzie możesz odszukać osoby o podobnych do Ciebie poglądach. W dziale Forum uda Ci się odnaleźć kilka kategorii tematycznych, które pozwalają na zachowanie porządku i usprawniają prace całego Forum. Przed publikacją postu zastanów się, do którego wątku będzie pasował Twój temat, a masz do wyboru następujące kategorie: architektura, dizajn, najgorsze budynki, najlepsze budynki, studencie- gdzie studiować/gdzie się bawić, na swoim- czyli własne pracownia/firma, hyde park- wyraź się. Jeśli masz wątpliwości lub problem, możesz również zapytać o poradę innych forumowiczów, którzy być może pomogą rozwiązać kłopot. Dział Forum może okazać się niezwykłym miejscem.