archirama.pl

Najpiękniejsze stacje metra na świecie – City Hall Subway Station w Nowym Jorku

Żaden przewodnik po Nowym Jorku nie może nie wspomnieć o tamtejszym metrze. Choć jest ono znane na całym świecie, ma też tajemnice, o których nie słyszeli nawet miejscowi. Czasem są wśród tych tajemnic prawdziwe architektoniczne perełki, które pod ziemią czekają na swoje pięć minut. Teraz przyszedł czas na nowojorską City Hall Subway Station

City Hall Subway Station

City Hall Subway Station w Nowym Jorku, Autor: Salim Virji (http://www.flickr.com/photos/salim/3109146936) [CC-BY-SA-2.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/2.0)]

Nowojorskie metro nie jest najstarsze na świecie. Kiedy otwierano je w 1904 roku składy podziemnej kolei krążyły już po Londynie (od 1863 roku), Budapeszcie i Glasgow (od 1896) i Paryżu (od 1900). Również Boston mógł pochwalić się własną tzw. Zieloną Linią, zbudowaną w 1897 roku. Nowojorczycy nie chcieli zostać w tyle, więcej, postanowili przewyższyć wszystko, co do tej pory powstało.

Karnawałowa noc w podziemiach Nowego Jorku

Pierwsza stacja oddawana była do użytku w świątecznej atmosferze – nareszcie Nowy Jork stanie w jednym szeregu z Londynem i Paryżem. A mieszkańcy tych europejskich metropolii pozazdroszczą nowojorczykom najpiękniejszej stacji metra, jaką kiedykolwiek stworzono. Tak, stacja City Hall, znajdująca się pod miejskim ratuszem, została zaprojektowana, by wzbudzać zawiść i dumę.

Uroczyste otwarcie stacji City Hall, a tym samym otwarcie nowojorskiego metra (linia kursowała z między Bronksem a dolnym Manhattanem), nastąpiło 27 października 1904 roku. Wydarzenie przyciągnęło licznych podekscytowanych mieszkańców, lecz pierwszeństwo zwiedzania przypadło nowojorskim finansistom i goszczącym ich urzędnikom z burmistrzem McClellanem na czele. Dopiero po godzinie siódmej wieczorem pociągiem przejechać mogli się ci, którym nie udało się dostać zaproszeń na oficjalną uroczystość.

New York Times pisał o “nowojorskim marzeniu o szybkim transporcie”, które ziściło się “dokładnie o 2:35:30 [w południe]”, czyli w momencie odjazdu pierwszego pociągu kolejki podziemnej. Pisał o nieprzebranej liczbie ciekawych nowego wynalazku mieszkańców – do ranka dnia następnego pociągiem przejechało się około 150 tysięcy osób. Tłumy sztormowały wejście do stacji przez całą noc a towarzyszył im hałas gwizdków i ulicznych instrumentów. To była karnawałowa noc w Nowym Jorku – donosił dziennik.

Nowojorczycy długo czekali na swoje metro. W dziewiętnastym wieku kilkakrotnie rozpoczynano prace, które jednak najczęściej szybko kończyły się fiaskiem. Jedną z najbardziej znanych, a przy tym dość oryginalnych, prób była ta podjęta przez wynalazcę Alfreda Ely’ego Beacha w 1870 roku. Opracowany przez niego system, tzw. Beach Pneumatic Transit, był (udanym) eksperymentem, w którym wagon rozpędzano za pomocą sprężonego powietrza. Przez kolejne trzy lata wagonik wyposażony w dwadzieścia miejsc siedzących krążył pomiędzy ulicami Murray i Warren. W 1873 roku postanowiono jednak zamknąć podziemną kolejkę i rozbudowywać kolej nadziemną.

Po wybudowanym przez Beacha tunelu nie ma już śladu, lecz o jego twórcy nigdy nie zapomniano. W 1940 roku na stacji City Hall odsłonięto poświęconą mu tablicę. Można było na niej przeczytać, że to właśnie Alfred Ely Beach jest twórcą pierwszego nowojorskiego metra.

Nowojorski przepych schodzi pod ziemię

Stacja City Hall, wybudowana pod parkiem rozciągającym się przed miejskim ratuszem, została zaprojektowana przez Raphaela Guastavino we współpracy z architektami Georgem Lewisem Heinsem i Christopherem Grandem LaFargem, inżynierem Williamem Barclayem Parsonsem oraz rzeźbiarzem Gutzonem Borglumem. Jako stacja końcowa City Hall ma tylko jedną platformę – pociągi zakręcały tu z powrotem w stronę Bronksu.

Raphael Guastavino, amerykański architekt i inżynier, dziś niemal już zapomniany, w swoim czasie był bardzo popularny i ceniony, a szczególnie chętnie zapraszano go do współpracy przy budynkach publicznych. Charakterystyczne wykładane kafelkami sklepienia, jego znak rozpoznawczy, dodawały wnętrzom elegancji. Również i w City Hall Subway Station łukowe sklepienie wyłożono różnokolorowymi płytkami, dodano pięknie zdobione okazałe świetliki, a także mocno przyprószone dziś kurzem kandelabry.

Niewątpliwie stacja ta miała stać się wizytówką nowojorskiego metra, pozostałe były projektowane znacznie skromniej. Dziś wymieniana jest wśród najpiękniejszych stacji metra na świecie, choć blednie już nieco w porównaniu z najnowocześniejszymi projektami.

Najpiękniejsza stacja metra na świecie znów otwarta

Pod koniec 1945 roku stację City Hall zamknięto, a pamięć o niej zaczęła się zacierać. Może zresztą dobrze się stało – już wkrótce, w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, nowojorskie metro miało stać się synonimem zaniedbania i wandalizmu. Tymczasem City Hall Subway Station w niemal nienaruszonym stanie spokojnie doczekała swoich (kolejnych już) pięciu minut.

Stację otwarta jest dziś dla zwiedzających, lecz tylko dla tych, którym udało się kupić bilet, co przy bardzo dużym zainteresowaniu nie jest łatwe. Można ją też jednak zobaczyć z okien pociągu linii numer 6, który nadal kursuje tą trasą, a mijając City Hall zwalnia na zakręcie.

Autor: Joanna Jarzyna
Data publikacji: 1.12.2014 11:42

Najlepszy portal o architekturze - Archirama.pl. Opuszczone miejsca dział na Archirama.pl. Wynajdujemy ciekawe opuszczone miejsca w Polsce i na świecie. To cię zdziwi. Galerie zdjęć z opuszczonych miejsc, opuszczonych fabryk, opuszcznych domów i innych opuszczonych budynków. Taka architektura też jest w Polsce. Mnóstwo opuszczonych miejsc jest w twoim mieście. Archirama.pl odkrywa najciekawsze opuszczone miejsca. Zwiedzanie opuszczonych miejsc jest modne. Zaplanuj z Archirama.pl podróże architektoniczne po opuszczonych miejscach. Ciekawe galerie zdjęć, które cię zainspirują do odkrywania opuszczonych miejsc. Czy taka architektura straszy?